TAVSİYELERİ

11. Yüzyıl Karahanlı UygurTürklerinden Yusuf Has Hacib‘in Doğu Karahanlı hükümdarı Tabgaç

Buğra Han’a atfen yazdığı ve takdim ettiği Kutadgu Bilig (Mutlu

olma Bilgisi) isimli eserinden seçilmiştir.

Akıl senin için iyi ve yeminli bir

dosttur. Bilgi senin için çok merhametli bir kardeştir.

Allah’a sığın, O’nun emrine itaatsizlik etme!

Akıl süsü dil, dil süsü sözdür. İnsanın

süsü yüz, yüzün süsü gözdür. İnsan sözünü dil dili ile söyler; sözü iyi olursa,

yüzü parlar.

Allah’tan ne gelirse ona razı ol!

Anlayış ve bilgi çok iyi şeydir; eğer bulursan, onları kullan ve uçup göğe çık.

Bir insan bütün dünyaya tamamen sahip olsa bile, sonunda dünya kalır; onun

kısmetine ancak iki top bez düşer.

Bu dünya renkli bir gölge gibidir, onun peşine düşersen kaçar; sen kaçarsan o

seni kovalar.

Bu dünyanın kusuru bin, meziyeti ise birdir. İnsan bunu nasıl geçirirse, o öyle

geçer.

Bütün halka içten gelen merhamet göster.

Bütün iyilikler bilginin faydasıdır. Bilgi ile göğe dahi yol bulunur.

Büyüklük taslayan, kibirli ve küstah adam, tatsız ve sevimsiz olur; kibirli

insanın itibari günden güne azalır.

Eğer kendine candan bağlı birisini

arıyorsan, sözün kısası, kendinden daha candan birini bulamazsın.

Daima iyilik yap ki, kendin de iyilik bul.

Doğan ölür, ondan eser olarak söz kalır. Sözünü iyi söyle, ölümsüz olursun.

Dünya ve âhireti her ikisini birden elde etmek istersen, şu birkaç işi bırakma;

muktedirsen bunları mutlaka yerine getir!

Elini uzatarak gökteki yıldızları tutsan ve başın göğe değse bile, sonunda sen

yine yerdesin.

Ey asil insan! İnsanlığı elinden bırakma; insanlığa karşı daima insanlıkla

muamele et.

İşi adaletle yap, buna gayret et; hiç bir zaman zulüm etme; Allah’a kulluk et

ve O’nun kapısına yüz sür.

Hangi iş olursa olsun, sen onu tatlı dille karşıla; her işte tatlı dil

kullanırsan saadet sana bağlanır.

Hiç bir işte acele etme, sabırlı ol, kendini tut; sabırlı insanlar arzularına

erişirler.

Diline ve gözüne sahip ol, boğazına

dikkat et; az ye, fakat helal ye.

Hangi işe girersen, önce sonunu düşün; sonu düşünülmeyen işler, insana zarar

getirir.

Başkasının zararını isteme, kendin de zarar verme; hep iyilik yap, kendi heva

ve heveslerine hâkim ol.

İnsanın bunca zahmet çekmesi hep boğazı ve sırtı içindir; mal toplar, yiyemez;

öldükten sonra da vebali altında kalır.

Ey nimet sahibi olan kimse, şükret. Şükredene Allah nimetini artırır.

İnsan nadir değil, insanlık nadirdir. İnsan az değil, doğruluk azdır.

İnsanın bunca zahmet çekmesi hep boğazı ve sırtı içindir. Mal toplar, yiyemez;

öldükten sonra da vebalı altında kalır.

Çok mal aç gözlüyü doyurmaz. Ecel gelince pişman olur, fakat artık işini yoluna

koyamaz.

Akıl bir meşaledir. Kör için göz, ölü

vücut için can, dilsiz için sözdür.

Kötülük edersen, kötülüğün karşılığı pişmanlıktır. Elinden gelirse, kötülüğün

inadına iyilik yap.

Çok dinle fakat az konuş. Sözü akıl ile söyle ve bilgi ile süsle.

Fenalık cahillikten doğar, hastalıklar kötülükler hep aynı noksanlıktan ileri

gelir. Fakat tedavi ile hastalara şifa verilebilir; terbiye ile kötüler iyi

edilebilir; okumak yoluyla da bilgisizlere bilgi verilmiş olur.

Gönlünü ve dilini doğru tut!

Gurur faydasızdır, o insanları kendinden soğutur. Alçak gönüllülük ise insanı

yükseltir.

Halka faydalı ol, onlara zarar verme!

Her mahlûk kendi nasibini alır. Yürüyenler yiyeceklerini ve uçanlar da

yemlerini bulurlar.

Her sözü söz diye ağzından çıkarma. Lüzumlu olan sözü düşünerek ve ihtiyatla

söyle.

Her bakımdan tam zengin olmak istersen,

kanaatkâr ol. Böylece kendi nasibini elde etmiş olursun.

Huzur istersen zahmet ile birlikte gelir. Sevinç istersen kaygı ile birlikte

bulunur.

İşe acele ile girme, sabır ve teenni ile hareket et. Acele yapılmış olan işler

yarın pişmanlık getirir.

İnen yükselir, yükselen iner, parlayan söner ve yükselen durur.

İnsan süsü, yüz; yüzün süsü, göz; aklın süsü, dil; dilin süsü, sözdür.

İnsan, binlerce yaşasa, arzu ettiği şeylere kavuşsa bile, yine dileği bitmez.

İnsana insanlığı nisbetinde mukabelede bulun. Böyle mukabelede bulunduğu için,

insana insan adı verilmiştir.

İnsanı dil kıymetlendirir ve insan onunla saadet bulur. İnsanı dil kıymetten

düşürür ve insanın dili yüzünden başı gider.

İnsanların seçkini insanlığa faydalı olan insandır. Halk nazarında muteber

kimse, merhametli olan insandır.

İyi hareket et, kötülerin zararlarını

ortadan kaldır!

Kara toprak altındaki altın, taştan farksızdır. Oradan çıkınca, beylerin

başında tuğ tokası olur.

Kimin sana biraz emeği geçerse, sen ona karşılık daha fazlasını yapmalısın.

Kötülük değersiz bir şey olduğu için, onu yapan da değersizdir.

Menfaat sandalyeye benzer; başında taşırsan seni küçültür, ayağının altına

alırsan seni yükseltir.

Öfke ve gazapla işe

yaklaşma; eğer yaklaşırsan, ömrü heder edersin.

Söz ağızda iken sahibinin esiridir, ağızdan

çıktıktan sonra sahibi onun esirdir.

Yalnız kendi menfaatini gözeten dosta gönül

bağlama. Fayda görmezse, sana düşman olur, ondan vazgeç.