MÜŞTERİ ve SATICININ BİLGİSİZLİĞİNDEN YARARLANMAK

Hz. Peygamber (s.a.v.), yabancılık veya başka nedenlerle piyasadaki fiyatlardan haberi olmayan müşterilerin bu bilgisizliğinin kötüye kullanılmasını yasaklamıştır. Bunun bir sonucu olarak Hz. Peygamber (s.a.v.) şehirlinin köylüyü henüz pazara ulaşmadan yolda karşılamasını yasakladı. Çünkü bu işte köylünün piyasa fiyatları konusundaki bilgisizliğinin kullanılması söz konusudur.

Ebu Hureyre (r.a.) anlatıyor: ‘Hz. Peygamber (s.a.v.) malı yolda karşılamayı ve şehirlinin köylü adına satış yapmasını yasakladı.’ [1]

Peygamber (s.a.v.) buyurdu:

“Şehirli köylü adına satış yapmasın. İnsanları bırakın, Allah onları birbirleriyle rızıklandırsın.” [2]

Bu hadislerle kastedilen şudur: Köylü veya bir yabancı kişi, ürettiği ve toplumun ihtiyacı olan malı günün fiyatıyla satmak üzere şehre getirir. Şehirli onu karşılayarak, sen malı bana bırak ben onu ilerde daha yüksek fiyata satarım, der. İşte hadisler bu tür bir işleme yol açtığı için şehirlinin köylüyü karşılayıp onun adına satış yapmasını yasaklamıştır.

Hadislerdeki yasaklamanın muhtemel bir nedeni de şudur: Köylü (üretici) henüz pazara ulaşıp piyasa fiyatlarını öğrenmeden şehirli tarafından yolda karşılanıp malı ucuz fiyattan satın alınır. Daha sonra bu mal pazarda daha yüksek fiyattan satılır. Bu durumda da üretici hakkını alamamış olur ve malı satın alan fazla kazanç sağlamış olur. İşte hadislerle bu kapı kapatılmaktadır.

Malı satın almak isteyen müşteriler için de durum aynıdır. Alıcıların, bütün malların, alet ve makinelerin, elektronik cihazların, gıda ve giyim maddelerinin, nakil vasıtalarının vs. bütün teknik özelliklerini bilmeleri mümkün değildir. Müslüman satıcılar, sattıkları malların bütün bu özelliklerini önce kendileri çok iyi öğrenmeli ve alıcılara açıklamalı, onları bilgilendirmeli ve özellik farklarına göre fiyat farklarını da belirtmelidir. Müşterilerin satın alacağı malın özellikleri konusundaki bilgi yetersizliğinden yararlanarak yanlış bilgi vermek ve ona göre de fiyat isteyerek satış yapmak doğru değildir. Müslüman tüccar, kesinlikle bundan sakınmalıdır. Çünkü bu bir aldatmadır.

[1] Buhari, Büyu’, 71.

[2] Müslim, Büyu’, 6.