Sanatlı konuşma, sözü normalin üstünde (san’atkârâne ) konuşma şekline sokma hastalığı (kelamla tasannu)’dır. Yani söze fazlaca seciler, istiareler, edebiyat, deyim ve ıstılahlar katmaya hırslı olmaktır. Bu da, fazilet isteyen, sevap kazanmak emelinde olanlara câiz değildir. Zira vaktin boşuna geçirilmesi olduğundan başka, dinimizce kötülenmiştir, aklen de doğru olmayan bir şeydir. Hadîs-i şerifte şöyle buyurulmuştur: “Ben tekellüften berîyim. Ümmetimin müttakîleri de (takva sahipleri) berîdirler.” Yine şöyle buyurulmuştur: “Sizin bana buğuzlu ve en benden uzak olanınız (aranızdan) sarsârun, mutefeyhikûn ve müteşeddikûn (takımları)dır.”

“Sarsar” batıl ve çirkin hususlarda çok konuşan kimselerdir. “Mütefeyhik” Sözü yüksek sesle ve sert söyleyen kimselerdir. “Müteşeddik “Fasih (düzgün ) söz söylemek için ağzını eğerek, fesâhetini göstermek için fesahatta güçlüklere girişenlerdir. Bu hadiseden anlaşılıyor ki böyle yapan kişiler Hz. Muhammet (s.a.v) tarafından reddedilmiş, kendilerine buğuz edilmiş, saadet meclisine girmekten uzaklaştırılıp kovulmuşlardır.

Bu Hadis, duada bile cesi’ ve tekellefün mekruh olduğunu teyid eder.

Bir kimse seci’ ile kendisini zorlayıp dua ederken imamlardan biri dinlemiş. Sonra demiş ki: “Ne yapıyorsunuz? Rabbinize fesâhât mı satıyorsun? Ama zorlama olmaksızın dua esnasında kendiliğinden seci’ olursa bunda bir kerâhat yoktur. Nitekim bazı tesirli dualar olagelmiştir.

“Allahım! Faydasız ilimden, ürpermeyen kalpten, doymayan gözden ve kabul edilmeyen duadan sana sığınırım.” gibi.

Yine bilginlerin, hatiplerin kitaplarında işlediği konularda kullandıkları fasih kelimeler, seci’ sanatının kullanıldığı sözler, ediplerin beliğ ifadeleri, yasak sayılan kısma girmez. Zira bunların gayesi kalpleri inceltmek ve anlatılanları kabul cihetine teşvik ve tasrihtir. Çünkü sözün letafeti, güzelliği ve tatlılığı nasihatin kabulüne, va’zın tesirli olmasına büyük bir yardımcıdır. Kalbi çirkin işlerden çevirmek iyi işlere sevk etmekte çok faydalıdır. Kur’an ayetlerinde lafızların fesahat noktasından en ileri derecede olmasının, terkipler, teşbihler, tenasüb ve fasılaların gözetilmiş olduğunu parlak bir hükmü ve değerli faydalarından biri budur.

Ama yasak ve çirkin olan konuşma ve hitaplarda yeteri kadar ve gaye tahakkuk edinceye kadar konuşurken fesahat, zorlama, seci ‘ tabir ve ıstılahlar teşbih ve istiareler yapmaktadır. Yani bu zorlamaları günlük hayatta anlaşmak için zaruri olan bölümlerle yapmak, işte bu çirkindir.

Zira bu alanda zorlama faydasız, san’ atlı konuşmak soğuktur, üstünlük iddiasını açığa vurmaktır, riya ve gösterişe yönelmektir.

Böyle bir kişi muhataba büyüklük taslamış ve elem vermiş olur. Bunu devamlı olarak yapan kişiler ağır, soğuk yüzlü kişilerdir. Çoğunlukla komedyenler bu gibi kişilerin taklidini yaparak insanları güldürürler. Şu halde bu hal tamamen zararlıdır, faydası yoktur.